Yêu cầu ngày càng cao của đạo đức công vụ
Đạo đức công vụ có thể nói là biểu hiện về ý thức, trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên khi thực hiện nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó. Quyền lực càng lớn, phạm vi tác động càng rộng thì yêu cầu về đạo đức công vụ càng cao. Đạo đức công vụ gắn trực tiếp với chất lượng lãnh đạo, quản lý, điều hành của cán bộ; với hiệu lực, hiệu quả của bộ máy; với niềm tin của nhân dân...
Điều 11, Quy định số 207-QĐ/TW đã cụ thể hóa rất rõ vấn đề này. Cán bộ, đảng viên không được vi phạm đạo đức công vụ, đạo đức nghề nghiệp; không được vi phạm quy tắc ứng xử của người có chức vụ, quyền hạn; không bao che, báo cáo sai sự thật; thiếu trách nhiệm để cơ quan, đơn vị, địa phương hoặc cá nhân thuộc quyền quản lý xảy ra mất đoàn kết, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Những hành vi vi phạm này đều có điểm xuất phát chung về nguyên nhân, đó là sử dụng không đúng hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm mà tổ chức và nhân dân giao phó.
Chúng ta thấy rõ, Quy định số 207-QĐ/TW không chỉ nhằm vào những biểu hiện tiêu cực đã thành hành vi vi phạm mà còn nhận diện cả những biểu hiện của tư duy, tư tưởng cán bộ trong thực thi công vụ. Đó là sự né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng, chậm trễ trong tham mưu, đề xuất và thực hiện nhiệm vụ; biết mà không báo cáo, không xử lý hoặc không chỉ đạo xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực... Đây là sự cụ thể hóa rất quan trọng và cần thiết. Bởi, sự trì trệ, vô cảm trước cái sai, nếu không được nhận diện và chấn chỉnh, cũng có thể trở thành môi trường dung dưỡng sai phạm. Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong công tác tổ chức, cán bộ và quản lý cán bộ, trong đó có tình trạng nhiều cán bộ, đảng viên, kể cả người đứng đầu, chưa thể hiện tính tiên phong, gương mẫu; còn biểu hiện quan liêu, cửa quyền, chưa sâu sát thực tế, cơ sở. Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng có thời điểm còn coi nhẹ, chưa đủ sức răn đe, ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái... Việc một số cán bộ, kể cả cán bộ giữ chức vụ cao trong Đảng bị xử lý kỷ luật, xử lý theo pháp luật trong thời gian qua là minh chứng khẳng định rằng chức vụ, quyền hạn của cán bộ luôn cần chế tài nghiêm minh của kỷ luật Đảng và pháp luật Nhà nước. Đằng sau những sai phạm về quản lý kinh tế hay công tác cán bộ hầu hết là do buông lỏng nguyên tắc, lợi ích cá nhân, thiếu trách nhiệm hoặc sự tha hóa trong thực thi quyền lực. Vì vậy, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng đồng thời là quá trình giữ gìn, củng cố, chấn hưng đạo đức công vụ.
Sau 10 năm đẩy mạnh công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, công tác tổ chức, cán bộ đã có nhiều chuyển biến mạnh mẽ. Tuy nhiên, những mầm mống của chủ nghĩa cá nhân và hạn chế, khuyết điểm về đạo đức công vụ vẫn chưa thể khắc phục triệt để. Nếu chúng ta buông lỏng quản lý, thiếu kiểm tra, giám sát hoặc tự bằng lòng với kết quả đạt được, những biểu hiện tiêu cực càng có cơ hội nảy sinh và phát triển, nguy hại khôn lường.
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, tổ chức bộ máy tiếp tục được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở. Trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, nhất là người đứng đầu, càng phải rõ ràng. Đạo đức công vụ càng phải được coi trọng. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã chỉ ra một số bất cập trong công tác cán bộ, trước hết là khâu đánh giá cán bộ; việc kiểm soát quyền lực và quản lý cán bộ cấp chiến lược có mặt còn hạn chế. Đồng thời, Đại hội xác định phải đẩy mạnh kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng, nhất là tăng cường giám sát thường xuyên; kiên quyết, kiên trì đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi quan liêu, tham nhũng, lãng phí. Bộ máy càng tinh gọn, quyền hạn càng được phân định rõ, yêu cầu về đạo đức công vụ càng được đặt ra cao hơn, quyết liệt hơn.
Tại chương trình làm việc với Ban Tổ chức Trung ương ngày 3/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: Công tác xây dựng Đảng, công tác tổ chức, cán bộ không chỉ là nhiệm vụ nội bộ của Đảng mà là năng lực gốc của quản trị quốc gia; là điều kiện để biến đường lối thành hiện thực, nghị quyết thành hành động, nguồn lực thành phát triển và niềm tin của nhân dân thành sức mạnh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải khắc phục tình trạng “nói nhiều làm ít, họp nhiều chuyển biến ít”. Đó là những đòi hỏi ngày càng cao đối với đạo đức công vụ trong giai đoạn mới...
Đạo đức phải nêu gương, nêu gương để trau dồi đạo đức
Đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương có mối quan hệ biện chứng. Không thể nói cán bộ có đạo đức mà trong công việc lại không dám chịu trách nhiệm, thiếu công tâm, minh bạch, không sâu sát cơ sở. Ngược lại, rất khó để xây dựng đạo đức công vụ thực chất nếu người đứng đầu không nêu gương.
Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên... đã đặt ra những yêu cầu rất cụ thể: Thực hành phong cách lãnh đạo khoa học, dân chủ, sâu sát thực tiễn, hiệu quả; thực sự là hạt nhân đoàn kết, quy tụ, phát huy trí tuệ tập thể... Soi chiếu trách nhiệm nêu gương vào những điều đảng viên không được làm, chúng ta thấy, cán bộ nêu gương phải tự đặt mình trước những yêu cầu cao hơn, tự giác làm trước, làm đúng, làm đến nơi đến chốn và dám chịu trách nhiệm về việc mình làm. Người đứng đầu yêu cầu cấp dưới đúng giờ thì mình không thể tùy tiện; yêu cầu cán bộ gần dân thì mình không thể xa dân; yêu cầu chống lãng phí thì chính mình phải tiết kiệm; yêu cầu cấp dưới dám chịu trách nhiệm thì bản thân càng phải dám nhận trách nhiệm; yêu cầu cấp dưới có lòng nhân ái thì bản thân không thể vô cảm...
Đạo đức phải nêu gương và nêu gương chính là một phương thức để trau dồi đạo đức. Khi cán bộ tự đặt mình dưới sự giám sát của tập thể, của tổ chức và nhân dân; khi lời nói, hành động và kết quả công việc thường xuyên được đối chiếu, đạo đức công vụ sẽ trở thành phẩm chất được kiểm chứng. Quy định số 08-QĐi/TW yêu cầu cán bộ nghiêm túc thực hành tự phê bình và phê bình; thấy đúng phải cương quyết bảo vệ, thấy sai phải quyết liệt đấu tranh; không tranh công, đổ lỗi; dũng cảm nhận khuyết điểm và trách nhiệm. Đồng thời phải chống chủ nghĩa cá nhân, cục bộ, bản vị; chống nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít; chống độc đoán, chuyên quyền, quan liêu, xa dân, thờ ơ, vô cảm trước khó khăn, bức xúc của nhân dân...
Thước đo cao nhất của đạo đức công vụ là hiệu quả thực tiễn. Cán bộ lãnh đạo, quản lý phải được nhìn nhận qua chất lượng lãnh đạo, khả năng tổ chức thực hiện và những chuyển biến trong cơ quan, địa phương, đơn vị. Cán bộ chuyên môn phải được đánh giá bằng chất lượng, tiến độ, hiệu quả nhiệm vụ được giao. Nói cách khác, kết quả công việc phải trở thành một căn cứ quan trọng để kiểm nghiệm phẩm chất đạo đức. Bởi vậy, chống bệnh thành tích, khoa trương, “nói nhiều làm ít” là yêu cầu xuyên suốt của đạo đức công vụ. Xây dựng đạo đức công vụ bắt đầu từ ý thức tự rèn luyện của mỗi cán bộ, được củng cố bằng trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, được bảo đảm bằng cơ chế kiểm tra, giám sát, kỷ luật và cuối cùng là phải được kiểm chứng bằng kết quả thực tiễn.
Trong kỷ nguyên mới, các cấp từ Trung ương đến cơ sở đặt ra yêu cầu phải kiến tạo một nền quản trị hiệu lực, hiệu quả, một bộ máy tinh gọn và đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực tốt. Yêu cầu về đạo đức công vụ, vì thế càng phải được nâng lên. Cán bộ nêu gương là để tự buộc mình vào trách nhiệm; trau dồi đạo đức để mỗi việc làm của cán bộ thực sự góp phần làm cho công việc tốt hơn, tổ chức mạnh hơn và nhân dân tin tưởng hơn...