Giảm tải cho địa phương

Gần trưa 28/9, chị Trần Thị Hồng Duyên, chuyên viên phụ trách lĩnh vực đất đai của Phòng Kinh tế xã Bình Chánh (TPHCM) nhanh chóng qua Phòng Tiếp công dân để hướng dẫn bà Nguyễn Thị Mật thủ tục xác nhận gia đình chính sách, làm cơ sở miễn giảm tiền sử dụng đất.

Ngày nào cũng vậy, chị thường xuyên đi lại giữa các phòng để tư vấn, tháo gỡ vướng mắc cho người dân, nhất là những trường hợp khó.

Hiện bộ phận đất đai chỉ có 3 chuyên viên nhưng phải đảm đương 3 mảng lớn: hồ sơ hành chính, quy hoạch, bồi thường; ngoài ra còn phải phối hợp kiểm tra hiện trạng đất. Áp lực càng tăng khi địa bàn có dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 đi qua, kéo theo hàng loạt việc liên quan đến giải quyết kiến nghị, xác minh nguồn gốc đất, tình trạng nhà ở, thuế phi nông nghiệp...

Để hoàn thành công việc, chị Duyên cùng đồng nghiệp thường xuyên làm việc đến 8-9 giờ tối, kể cả thứ bảy, chủ nhật. Chị và đồng nghiệp mong rằng nhân sự được bổ sung phải là những người vững tay nghề, đủ năng lực để có thể bắt tay vào việc ngay.

Theo Chủ tịch UBND xã Bình Chánh Trương Thái Ngọc, nhiệm vụ của xã hiện nay rất lớn nhưng chỉ có 50 biên chế. Áp lực về nhân sự tập trung ở những lĩnh vực như quy hoạch, quản lý hạ tầng đô thị, môi trường, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, tài chính, tư pháp...

Nếu có thêm biên chế, địa phương mong muốn ưu tiên nhận những người có chuyên môn về quy hoạch, khoa học - công nghệ, quản lý hạ tầng đô thị và tư pháp để bố trí đúng người, đúng việc.

Thực trạng mỗi lĩnh vực chỉ một người phụ trách đang là khó khăn chung của nhiều xã, phường hiện nay. Chủ tịch UBND xã Thái Mỹ Nguyễn Đức Thịnh cho rằng, khi một vị trí phát sinh nhiều hồ sơ, vụ việc phức tạp hoặc phải đồng thời tham mưu xử phạt vi phạm hành chính, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo thì rất khó bố trí người hỗ trợ hoặc thay thế.

Đặc biệt, với những nhiệm vụ mới được phân cấp, phân quyền, đòi hỏi công chức phải nghiên cứu sâu, thường xuyên cập nhật quy định, phối hợp xử lý các nội dung có liên quan giữa nhiều lĩnh vực. Khi chỉ có một người phụ trách một lĩnh vực, việc kiểm tra chéo, trao đổi nghiệp vụ, xây dựng đội ngũ kế cận đều bị hạn chế.

Nếu được bổ sung biên chế công chức, xã Thái Mỹ ưu tiên nhóm quy hoạch, đất đai, xây dựng; kế hoạch, đầu tư; nội vụ, lao động - việc làm, y tế, giáo dục và đào tạo, cải cách hành chính, chuyển đổi số và khoa học, công nghệ.

Công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Đông Thạnh, TPHCM hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến. Ảnh: NGÔ BÌNH

Phân bổ theo nhu cầu thực tế

Theo quy định của Luật Phát triển đô thị, TPHCM được quyết định tổng số lượng biên chế không vượt quá 20% chỉ tiêu Trung ương giao. Thành phố đang xây dựng đề án phân bổ biên chế của thành phố giai đoạn 2027-2030, dự kiến trình Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM trong tháng 10.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Phạm Ngọc Muôn chia sẻ, điều quan trọng nhất không phải là tăng biên chế một cách cơ học, mà chuyển từ cách phân bổ tương đối đồng đều sang phân bổ theo khối lượng công việc, đặc điểm địa bàn và yêu cầu phát triển thực tế. Vì vậy, cơ cấu nhân sự ở cơ sở cần chuyển dần từ đủ người để xử lý thủ tục sang đủ năng lực để quản trị địa bàn và thúc đẩy phát triển.

Ông Phạm Ngọc Muôn kiến nghị thành phố nghiên cứu xây dựng một bộ tiêu chí hoặc chỉ số về mức độ phức tạp quản trị cấp cơ sở để làm căn cứ phân bổ nguồn lực. Khi xác định nhu cầu, cần nhìn đồng thời vào các tiêu chí: quy mô dân cư; số lượng doanh nghiệp; số lượng và quy mô dự án; khối lượng giải phóng mặt bằng; áp lực hạ tầng cùng những yêu cầu phát triển đặc thù.

Địa bàn phát sinh dự án lớn, nhiệm vụ lớn thì có cơ chế bổ sung phù hợp; khi nhiệm vụ mang tính giai đoạn hoàn thành thì rà soát, điều chỉnh. Như vậy, nguồn lực mới thực sự vận động theo yêu cầu phát triển. Khi bố trí đúng người, đúng việc, cán bộ sẽ bớt áp lực xử lý sự vụ, có thêm thời gian cho công tác quản lý, kiểm tra, hướng dẫn và chủ động giải quyết vấn đề từ sớm.

Tương tự, Chủ tịch UBND xã Bình Chánh Trương Thái Ngọc kiến nghị thành phố ưu tiên biên chế cho các xã có tốc độ đô thị hóa cao, kéo giảm khoảng cách chênh lệch về khung biên chế với phường (hiện khung biên chế phường cao hơn xã tối đa 20 người).

Theo ThS Nguyễn Tuấn Anh (chuyên gia hành chính công), quy định cho phép thành phố quyết định số biên chế tăng thêm không quá 20% so với chỉ tiêu Trung ương giao tạo ra dư địa cần thiết để xử lý tình trạng thiếu nhân sự ở những nơi đang thực sự quá tải.

Tuy nhiên, 20% là mức trần, không phải chỉ tiêu phải sử dụng hết hoặc chia đều. Mỗi biên chế tăng thêm cần gắn với vị trí việc làm, nhiệm vụ cụ thể và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Do đó, cần rà soát chức năng, nhiệm vụ và vị trí việc làm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương. Thành phố nên đối chiếu số nhân sự hiện có với khối lượng công việc thực tế, số hồ sơ phải xử lý, mức độ hoàn thành nhiệm vụ, tình trạng trễ hạn cũng như yêu cầu chuyên môn của từng vị trí để xác định nơi nào thiếu, nơi nào có thể sắp xếp lại.

Trước hết, có thể điều chuyển nhân sự từ nơi khối lượng công việc thấp sang nơi đang quá tải, trước khi đề xuất tăng biên chế. Các tiêu chí phân bổ cũng cần được công khai, lượng hóa bằng dữ liệu và cập nhật định kỳ, bởi nhu cầu nhân lực của từng địa bàn có thể thay đổi nhanh theo dân số, dự án đầu tư và tốc độ đô thị hóa. Một mô hình có thể nghiên cứu là “mức nền cộng khối lượng công việc cộng hệ số đặc thù”.

Cách tính này vừa bảo đảm mọi địa phương có đủ bộ máy thực hiện nhiệm vụ cơ bản, vừa tạo sự linh hoạt để giải quyết những khác biệt rất lớn giữa các địa bàn.

Thực tế địa phương và phân tích của chuyên gia đều khẳng định việc phân bổ nhân sự theo nhu cầu thực tế giúp khắc phục tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu” cán bộ; về lâu dài giúp thành phố sử dụng hiệu quả quỹ biên chế, bảo đảm đúng người, đúng việc và rõ trách nhiệm. Khi đó, biên chế trở thành nguồn lực được phân bổ theo nhiệm vụ và được đánh giá bằng kết quả công vụ cụ thể.