1. Kiên định sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với quân sự - quốc phòng

Bài học bao trùm, có ý nghĩa quyết định là sự kiên định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội và sự nghiệp quốc phòng. Trong suốt 40 năm Đổi mới, dù bối cảnh trong nước và quốc tế có nhiều biến động sâu sắc, Đảng ta luôn giữ vững vai trò lãnh đạo đối với quân sự - quốc phòng, coi đây là nhân tố bảo đảm bản chất cách mạng, mục tiêu chiến đấu và sức mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân.

Thực tiễn cho thấy, mọi thành tựu về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đều gắn liền với sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng. Đây là bài học có ý nghĩa nguyên tắc, không thể thay thế, càng có giá trị trong bối cảnh hiện nay khi các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, phức tạp.

2. Kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội

Một bài học lớn khác là kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa quốc phòng với phát triển kinh tế - xã hội, giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua 40 năm Đổi mới, quốc phòng không còn được nhìn nhận như một lĩnh vực tách biệt, mà được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước.

Việc kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế đã góp phần củng cố tiềm lực quốc phòng, đồng thời phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Các khu kinh tế - quốc phòng, việc đầu tư hạ tầng ở địa bàn chiến lược, biên giới, biển đảo vừa nâng cao đời sống nhân dân, vừa tăng cường thế trận quốc phòng toàn dân. Bài học này khẳng định: Chỉ khi quốc phòng gắn chặt với phát triển bền vững đất nước, thì sức mạnh bảo vệ Tổ quốc mới có nền tảng vững chắc, lâu dài.

3. Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, lấy “thế trận lòng dân” làm cốt lõi

Thực tiễn 40 năm Đổi mới khẳng định rõ: Nền quốc phòng toàn dân là hình thức tổ chức quốc phòng phù hợp, hiệu quả nhất đối với điều kiện Việt Nam. Trong đó, thế trận lòng dân giữ vai trò trung tâm, quyết định sức mạnh và tính bền vững của quốc phòng.

Việc chăm lo xây dựng, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; bảo đảm hài hòa lợi ích quốc gia - dân tộc với lợi ích chính đáng của nhân dân; phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần trách nhiệm công dân đã tạo nên nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Đây là bài học có giá trị lâu dài, nhất là trong bối cảnh các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, tác động vào lòng tin xã hội.

4. Xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại

Một bài học quan trọng khác là xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Qua 40 năm Đổi mới, Quân đội không ngừng được kiện toàn tổ chức, điều chỉnh lực lượng, nâng cao trình độ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, từng bước hiện đại hóa phù hợp với điều kiện đất nước.

Thực tiễn cho thấy, hiện đại hóa Quân đội phải có trọng tâm, trọng điểm; lấy con người là nhân tố quyết định; kết hợp chặt chẽ giữa hiện đại hóa trang bị với xây dựng bản lĩnh chính trị, kỷ luật, chính quy. Đây là bài học quan trọng để tránh tư duy giản đơn, chạy theo trang bị mà coi nhẹ yếu tố chính trị – tinh thần.

Huấn luyện diễu binh trên biển phục vụ Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9. Ảnh: ANH HẠNH

5. Kết hợp chặt chẽ quốc phòng - an ninh - đối ngoại, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Một bài học nổi bật mang tính thời đại là kết hợp chặt chẽ quốc phòng - an ninh - đối ngoại, chủ động bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Trong 40 năm Đổi mới, Việt Nam kiên định đường lối quốc phòng hòa bình, tự vệ; đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về quốc phòng, xây dựng lòng tin, mở rộng hợp tác.

Thực tiễn xử lý các vấn đề phức tạp về chủ quyền, biên giới, biển đảo cho thấy, sự kết hợp linh hoạt giữa đấu tranh quân sự, chính trị, pháp lý và ngoại giao là con đường hiệu quả để giữ vững hòa bình, ổn định, không để bị động, bất ngờ. Đây là bài học có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt.

6. Phát huy sức mạnh tổng hợp của dân tộc gắn với sức mạnh thời đại

Thành tựu quân sự - quốc phòng 40 năm Đổi mới cho thấy, sức mạnh bảo vệ Tổ quốc của Việt Nam là sức mạnh tổng hợp, kết tinh từ nội lực dân tộc và sự ủng hộ của thời đại. Phát huy nội lực là quyết định, song tranh thủ ngoại lực, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển của thế giới là nhân tố quan trọng để nhân lên sức mạnh.

Việc tham gia các cơ chế an ninh khu vực, hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc không chỉ nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam, mà còn góp phần củng cố năng lực, kinh nghiệm thực tiễn của lực lượng vũ trang. Bài học này khẳng định: bảo vệ Tổ quốc trong thời đại hội nhập không thể khép kín, mà phải chủ động, tự tin và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

7. Chủ động ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống

Một bài học mới, nổi lên rõ nét trong giai đoạn Đổi mới là chủ động nhận diện và ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống. Thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh mạng, an ninh nguồn nước… đã đặt ra yêu cầu mới đối với quân sự - quốc phòng.

Thực tiễn cho thấy, lực lượng vũ trang Việt Nam không chỉ là lực lượng chiến đấu, mà còn là lực lượng nòng cốt trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân. Đây là bài học quan trọng, thể hiện rõ bản chất “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu” của Quân đội ta.

Những bài học kinh nghiệm về quân sự - quốc phòng qua 40 năm Đổi mới (1986 - 2026) là kết tinh của tư duy lý luận đúng đắn và thực tiễn phong phú của cách mạng Việt Nam. Các bài học đó không chỉ giúp lý giải những thành tựu đã đạt được, mà còn định hướng cho sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Phát huy những bài học quý báu ấy, Việt Nam có đủ cơ sở để tiếp tục củng cố sức mạnh quốc phòng, giữ vững hòa bình, ổn định, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong những thập niên tới.